سه
ڵاحه‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌دینی یوسف ( ئهیوبی )
1193-1138

سوڵتانی میسرو سوریا، كهسوڵتانهتی ئهیوبی لهساڵی 1169 دامهزراندووه. لهبنهرهتدا كورد بووه و لهتكریت له عێراق له دایك بووه، كه لهوێ باوكی به ناوی (ئهیوب) فهرماندهی شارهكه بووه. سهڵاحهدین لهگهڵ هێزێكی گه وره چوو بۆ میسر لهوێ له ساڵی 1171 بوو به هۆی ڕوخان ونه‌مانی خه‌لافه‌تی فاتیم ( خه‌لافه‌تی عازد ). له ساڵی 1174 دهسهڵاتی زۆربهی خاكی سوریاشی گرته دهست خۆی. له ساڵی 1187 هێرشی كرده سهر خاچ پهرستهكان، ئهوهش بهزهرهرو و زیانێكی زۆر له خاچ پهرستهكان له لای Hattinله دوای دا سهڵاحهدین توانی قودس بگرێتهوه. بۆ ماوهی دوو ساڵ سهڵاحهدین توانی فهرهنسیهكان له سوریا و فهلهستین به دوور بێخێت. جوابی ئهوروپییهكان بهرانبهر دهسهڵاتی سهڵاحهدین وای له ئهوروپییهكان كرد كه بۆ جاری سێیهم هێزی سهڵیبی خۆیان خڕبكهنهوه دژ به سهڵاحهدین. دوای شه‌ڕێكی دژوار نهیان توانی هێزی سهڵاحهدین بشكێنن بۆیه پهیمانی ئاشتیان مۆركرد، له پهیمانهكهدا سهڵاحهدین ئهو شوێنانهی كه گرتبووی ههرتێی دا بمێنێتهوه، بهڵام رێگا به خاچ پهرستهكان بدات كه بتوانن هاتووچۆ له كهناری دهریاوه له   Jaffa تا Tyrus  بكه‌ن.له ساڵی 1192 سهڵاحهدین رێگای به خاچ پهرستهكان دا كه سهردانی مهزار له قودس بكهن. بۆ جیهانی ێستا سهڵاحهدین وهكو سهركردهیهكی زیرهك وچاپووك وه ( دهستی ههق ) دادهنرێههروهها لاپهرهیهكی گهشی ههیه له نوسراوه و مێژوویئهوروپی دا

Nationalencyklopedinسه رچاوه:

 

مێژووی سه
ڵاحهدینی ئهیوبی
باپیرانی پادشایهتی میسر و شام دهگه‌ڕێتهوه بۆ

كوردهكان له رۆژگاری دهسهڵات دا سوڵتان مهسحود سڵجوقی یهكێك له كاربهدهستانی سوڵتان، پاراستنی قهڵای تكریت به شادی باپیره گهورهی ئهیوبیهكان ئهسپارد و بهم هۆیه وه شادی لهتكریت گیرساوهتهوه، پاش نهمانی شادی كوره گهورهی كهنهجمهدین ئهیوب بوو له سهركاری باوكی دامهزراو ئهركی قهڵاداری كهوته سهر شانی. نهجمهدین ئهیوب برایهكی لهخۆی گچكهتر ههبوو ناوی ئهسه‌ددین شێركۆ بوو. دوای لهگهڵ برای چوون بۆ موسڵ بۆ لای عیماددین زهنگی كه فهرمان رهوای موسڵ بوو. كاتێك كه شاری بهعلهبهك كهوته دهست عیماددینهوه به نهجمهدینی سپارت. نهجمهدین كهڵه پیاوێك بوو له كهڵه پیاوه ههڵبژاردهكانی جیهان، به دادوهرێكی باش و پاك ناسراوه له بهعلهبهك خانه‌قایهكی بۆ سۆفیهكان دروست كردووه و به ( نهجمه ) ناوی رۆیشتووه. له پاش مهرگی عیماددین زهنگی نهجمهدین و ئهسهدین شێركۆ چوونه لای نورهدین مهحمود كه پادشای شام بووه، نورهدین به كوڕانی شادی گهشاوهتهوه زۆری بهخێرهێناون و ڕێزی لێ گرتوون. شێركۆی كرده سهرداری لهشكرو شاری حیمسیشی پێسپارد عازدی ئسمائیلی میسر له چهنگ فهرهنسیهكان هانی برده بهر نورهدین مهحمود كه به هاواریهوه بچێت. نورهدین مهحمود سێ جاران شێركۆی به لهشكرێكی زۆرهوه نارده میسرو هاوكاری عازدی داوه. له جاری سێیهم دا له سهر خواستی عازت شێركۆ شپوری وهزیری عازدی كوشت، وه له جێگای ئهو كرا به وهزیر. له دوای 65 رۆژ وهزیرایهتی كردن له ساڵی 1169 گیانی پاكی به خودای تاك سپارد. له پاش ئهو سهڵاحهدینی برازای كرا به جێنشین.

سهڵاحهدین  یوسف كوری نهجمهدین ئهیوب
سهڵاحهدین لاوێكی لێهاتوو و پیاوێكی بهزیپك و ژیر بووه، ههموو كاروباری میسری خستۆته ژێر دهستی خۆی. پیاوێكی بهنامه نارد بۆلای نورهدین و داوای لێكرد بوو كه لهمێژه باوكی خۆی ( نهجمهدین )ی نهدیوه، تكای كردبوو كه باوكی ئیزن بدات بۆلای بۆ میسر. نورهدین باوكی سهڵاحهدینی ئیزندا و به رێكهوت. له رۆژی 24 رهجهب ساڵی 1169 نهجمهدین گهیشته میسر و خهلیفه عازد ههر بهخۆی هاتبوو بۆ دهرهوهی پایتهخت، بۆ وهپیرهاتنهوهی زۆر به‌ڕێزو حورمهتهوه پێشوازی لێكردووه.  سهڵاحهدین داوای له باوكی كرد كه پۆستی وهزیری بخاته دهستی خۆی بۆ خۆشی داری دهستی ئهو بێت، بهڵام باوكی ڕازینهبووه و گهورهی و وهزیری ههر له كوڕهكهی خۆی وهشاندهوه.
له سه
رهتای مانگی موحهرهم ساڵی1171 خهلیفه عازد نهخۆش دهكهوێ و له جێگادا پاش چهند رۆژ كۆچ دهكات.  سهڵاحهدین ههر كه خهلیفه ئهمری خوای كرد خۆی گهیانده گهنجینهكانی خهلیفه و ههمووی كۆكردنهوه، سهڵاحهدین ئهمجاره دهسهڵاتی تهواوی كهوته بهردهستی وه ههندێك لهو شتانهی كه له گهنجینهكهی عازد دابوو، دارحهسایهك له زمروتی رووت بۆ سهڵاحهدین ماوهتهوه. له پاش ئهوه  سهڵاحهدین دهستی كردووه به رێك و پێك كردنی دارایی وداهاتی میسر و له شكرهكهی، دڵی خهڵكهكهی بهلای خۆدا هێناوه و له ههر شوێنێك باس ههر باسی پیاوهتی و كارچاكی  سهڵاحهدین بووه. بهڵام چهند ناحهزێك باسی خراپی  سهڵاحهدینیان كردبوو، گوتبوویان ئهو خۆی به پادشا دهزانێ و خۆی به پیاوی تۆ نازانێ. نورهدین دڵی له سهڵاحهدین كرمێ دهبێت، بهنیازی ئهوه دهبێ كه بۆ خۆی بچێته میسر و یهكێك لهجێگای سهڵاحهدین دابنێت.
 سه
ڵاحهدین كاتێك بهم بهزم و رهزمه دهزانێت باوكی و خاڵی و خزم و كهسوكاری خۆی كۆ دهكاتهوه و ئهوانیش لهم بهزموو رهزمه ئاگادار كردۆتهوه، وه  سهڵاحهدین داوای لێ كردون چیان ههیه بیڵێن.
ته
قیهدین كه برازای  سهڵاحهدین بووه له ناو كۆڕه كهدا ههستاوه و گووتویه‌تی: ئهگهر نورهدین ههر پێی داگرتوو هاته میسر به‌له‌شكرهوه، پێشی لێ دهگرین و بهگژی‌‌‌‌‌‌دا دهچین، ئێمه ههتا دهستمان چهك بگرێ و خوێن له لهشمان دا مابێ میسر له دهست خۆمان نادهین. نهجمهدینی باوكی ووتارهكهی به تهقیهدین بڕی و گهلێكی جنێو پێداوه و دهری كردووهته دهرێ، ئهم جار ڕوی كرده  سهڵاحهدین و پێی گووت: كوڕی خۆم من باوكتم و شههابهدینیش خاڵته ئێمه تۆمان له ههموو كهس خۆشتر دهوێت. ئه‌م ووڵاته پارچه‌یه‌كه له‌زه‌وی‌و زاری نوره‌دین مه‌حمود، ئه‌گه‌ر ئاره‌زوی ده‌ركردنمان بكات ناچارین

بڕۆین، ئه‌گه‌ر فه‌رمانی سزادانمان بكات سه‌ربه‌فه‌رمانین. كوڕم ده‌بێ ئه‌وه بزانی چۆن گه‌فوهه‌ڕه‌شه‌ی نوره‌دین له شامه‌وه بۆ تۆ دێت، ئاواش هه‌ڕه‌شه و گوڕه‌شه‌ی تۆ به ‌نوره‌دین ده‌گات. ئه‌وه‌ی سرته‌ی خه‌ڵكت بۆ دێنێ دڵنیابه لای خه‌ڵكیش بۆت تێده‌چێنێ. كوڕی خۆم نامه‌یه‌ك بۆ نوره‌دین بنوسه‌و پێی‌بڵێ: پێویست ناكات تۆ له‌شكری خۆت بنێری، خۆم و گیانم له‌ژێر فه‌رمانڕه‌وایی ئێوه دایه، تۆ چی بفه‌رمووی سه‌رم له ڕێدایه هتد....
كاتێك نامه‌ی سه‌ڵاحه‌دین گه‌یشته نوره‌دین پشووی هاته‌وه سه‌ر خۆو مشتووماڵ كرایه‌وه و نوره‌دین جوابی نامه‌كه‌ی دایه‌وه: جگه له تۆ كه‌س له‌سه‌ر میسر نابێ‌و تۆ دۆست و ڕاست و دڵسۆزی منی.

له ساڵی 1172 نهجمهدین ئهیوب لهسهر ئهسپ ههڵدێراو چهند رۆژێك لهناو جێدا نهخۆش مایهوه و ئهوسا گیانی لهدهستدا  سهڵاحهدین.

باوكی بهخاكی پیرۆز سپاردووه و پرسه و سهرهخۆشی سوڵتانانهی بۆ داناوه.
نه
جمهدین ئهیوب شهش كوڕی لهپاش بهجێماوه.
1- سه
ڵاحهدین یوسف
2-سه
یفهدین مو‌حهمهد
3-شه
مس رهولهتورانشا
4-سه
یف ئسلام توغرولتهگین
5-شه
ههنشاه
6-تاج ملوك بوری
.......................
نوره
دین مهحمود له ساڵی 1173 سهرزهمینی بهجێ هێشت، بهمردنی ئهو سهڵاحهدین پادشا یهتی میسری بۆ جێماوه، بهوهش ڕانهوهستاوه و ئاڵای دهوڵهتی ئهیوبی بهسهر شامیشدا ههڵداوه. سهڵاحهدین هێندهی پێنهچوو كه قودسیشی له خاچپهرستهكان پاك كردهوه.

ته
ڕابلس و یهمهن

له لایه
كی تریشهوه سهڵاحهدین بههائهدینی قهراقوشی برازای خۆی به لهشكرهوه بهرهو خۆرنشین بهڕێكردو ئهویش خاچ‌پهرستهكانی له تهرابلسو مهغریب وهدهرنا. هێشتا ههواڵی تهڕابلوس كۆن نهبوو بوو مزگێنی هات كه تورانشاش یهمهنی گرت و ئهو لهدین دهرچووهی كه بهزۆر دوولینگهی بهسهر یهمهن دا بهردا بۆوه و ناوی عهبدولنهبی بوو له شهڕهكهدا بهدهستی پیاوانی تورانشا كوژرا. 
مه
لیك سا‌ڵح ئیسماعیل كوڕی نورهدین مهحمودیش حهلهبی بهدهستهوه مابوو له ساڵی 1176 سهڵاحهدین فهرمانی دا كه دیوارێك بهدرێژایی 29300 مهتر له ڕوكاری بیابانهوه بهههر چوارد‌ه‌وری قاهیره دا بكێشێ. دهست بهكار كرابێ وهستان ههتا سهڵاحهدین لهژیاندا بوو ههر بهردهوام بوون.


شهڕی ڕامله
ساڵی 1177 سهڵاحهدین هێرشێكی بردهسهر شاری عهسقهلان و قهڵاكانی دهورو بهری و تاڵان و ماڵێكی زۆری له خاچ پهرستهكان گرت. نیازی وابوو ڕا‌ملهش بگرێ، سهڵاحهدین له رێگای ڕا‌مله له ناكاو لهشكرێكی گهوره و لهژماره بهدهر له خاچپهرستان وهك لێشاو بهو ناوچه وهربوون. لهشكری سهڵاحهدین له ناو خۆ گرتوو بوو به كوشتن و كوشتارێك باوك ئاوڕی له كوڕی خۆی نهدهداوه. ههرچهند سوارچاكانی فهرهنگ یهكجار زۆر و ئازابوون لهشهردا بهڵام لهشكری پهروهردهی دهستی سهڵاحهدین ههتا شیری بڕی و تا هێزی تێداما لهشهردا و دوژمنی زۆر شهپرێو كرد بهڵام لهشكری زۆری فهرهنسیهكان بۆ هۆی شكانی سهڵاحهدین و خۆی گهیانده میسر. لهوشهرهدا برازای سهڵاحهدین كه ناوی تهقیهدین بوو لهتهمهنی 20 ساڵهدا شههید بوو، سهڵاحهدین بۆ خۆشی

زۆر جاران لهو شهرهدا كهوته گهمارۆ و خرایه شوێنی بهرتهنگ بهڵام بهزهبری شیرو نوكی خهنجهر لهمپهری پهراندوو رێی بۆ خۆی كردهوهو به لهشكر شكاوی خۆی گهیاندهوه میسر، خاچ‌په‌رستهكان له دوای ئهو سهركهوتنهیان لهشكریان برده‌‌ سهر حهماو لهدهوری قهڵاكهیدا 4 مانگ مانهوه.
له كۆتایی ساڵی 1177 دا قه
ڵای حهڵهب بهبێ شه‌ڕ له‌ڕێی ئاشتیهوه كهوته دهست سهڵاحهدین ئهویش فهرمان رهوای حهڵهبی به مهلیك زاهیری كوری خۆی سپارد
هێرشه
كهی سهر شام خاچپهرستهكان له ساڵی 1178 دا بهنیازی داگیركردنی شامهوه هێرشیان هێنا. لهو دهمه دا فهروخ شای برازای برازای سهڵاحهدین لهباتی مامی بهسهر شامدا ڕادهگهیشت خۆی لێ سازدان و ڕێبازی لێ برینهوه. خاچپهرستهكان لایان وابوو، له ههموو ههوران باران دهباری بهڵام فهرۆخ شا خۆی دهرخست، كارێكی به فهرهنگیهكان كرد ههرنهبێ. فهروخ تۆڵهی ڕ‌ا‌ملهی دهقات لێسه‌ندنهوه تهنانهت سهركردهكهشیان لهكۆڵ كردهوه.
له ساڵی 1178 شه
هابهدین لالۆی سهڵاحهدین كه فهرمان ڕهوای حهما بوو مهلیك موزهفهر تهقیهدین كوڕی شاههنشای كوڕی نهجمهدین له جێگهی ئهو كرا به فهرمان ڕهوای حهما تا ساڵی 1181.
له ساڵی 1180 تورانشا كو
ڕی ( شهمس دهوله ) نهجمهدین ئهو ئازایه به زهبری شیر ههموو شار و گوند و دهشتی یهمهنی گرتوو چووهته ئهسكهندهریه. له ئهسكهندهرییه توشی مهرگ هات و تهرمهكهیان هێنایهوه شام و له لای خوشكی دا نێژرا
له پاش نه
مانی توران شا تختهگین برای كرا به جێنشینی و بوو به فه‌رمان ڕهوای یهمهن.

 

شهری تهبهرییه، كه بهشهری حوتتین بهناو بانگه.
له ساڵی 1187
ڕۆژی ههینی له مانگی مهولود له‌شكری سهڵاحهدین و خاچپهرستان له دهشتی تهبهرییه گهیشتنه یهك و بهرامبهر به یهك وهستان سهڵاحهدین ئێستاش داخی شهری راملهی ههر له دڵدا بوو، هێندهی پێنه چوو بۆ پێك دادان. لهم شهرهدا تهنانهت سوپا سالاری ههرهگهورهشییان نهی توانی دهربازی بێوو به دیل گیران و زنجیر خرایه دهست و پایان سهڵاحهدین نهیهێشت دوژمن پشوبداو برینی خۆی بلێسێتهوه ههڵی كوتایه سهر عهكا و له ناكاو ئابڵوقهی داو له خاچپهرستانی پاك كردهوه. وه چوار ههزار مسوڵمان كهدیلی دهستی فهرهنگ بوون

هێرشی كرده سهر شارهكانی نابلوس، حه یفا، قیساریه، ناسرا، عه سقهلان و گهلێك قهڵاو دهشت و تهلانی تریشی لێ گرتن. ئهوجا فهرمانی دهركرد كه لهشكر بحهسێتهوه بۆ ئهوهی خۆی ئاماده بكات بۆ رزگاركردنی قودس.

گرتنی قودس

دوای وچان و حه
سانهوه شهیپوری ئاماده بوون لێدرا و لهشكری سهڵاحهدین بهرهو دهوروبهری شاری قودس كهوتهرێ و گهیشته جێ.
له خۆر هه
ڵاتی شارهوه پهلاماری شار دراو شهریمان و نهمان دهستی پێكرد‌. شاری قودس 60 هه زار خاچپهرستی تێدا بوو.
سه
ڵاحهدین بریاریدا بوو كه به ههر نرخێك بێت ئهوكاره گرینگه تهواو بكات و شهری خاچپهرتهكان به یهك جاری یهكلا بكاتهوه قودس له خاچ پهرستان پاك كاتهوه و مسوڵمانانی لێ دابمهزرێنێ.
شه
ر دهستی پێ كرد زۆر بهدژواری، بهڵام زۆری نهخایه‌ندوو له رۆژی ههینی 27 رهجهب 1187 خاچپهرستهكان توانای بهربهرهكانی كردنیان بڕاو داوایان له سهڵا‌‌حهدین كرد كه له خوێنیان خۆش بێت و به دیلیان نهگرێ شار دهدهن بهدهستهوه. سهڵاحهدین بهڵێنی پێدان و دهرگای شاری قودس كرایهوه بۆ مسوڵمانان و به دڵخۆشیهوه به نێو قودس وهربون. پێش ههموو شتێك چوون، ئهو خاچهزهبهلاحهیان وردوو خاش كرد كه لهسهر گومبهزی بهردی سهخراتوڵڵاقیتیان كردبۆوه.
هه
ر ههمان ڕۆژ سهڵاحهدین و ههواڵانی نوێژی ههینیان له مزگهوتی بهیتول موقهدهس دا بهجێ هێناوه. لهناو مسوڵماناندا كهیف و خۆشیان بووه به بۆنهی گرتنی قودس چوونكه ماوهیهكی زۆر دوور و درێژ بوو تامهزرۆی قودسیان بوو چوونكه له ساڵی 472 كۆچی دا تا ئهورۆژه دهبهر دهستی خاچپهرستهكا‌ندا بوو بهڵام سهڵاحهدینی كوردی له ڕێگای ئیسلام چهنگاوهر بۆ مسوڵمانانی وهرگرتهوه.
سه
ڵاحهدین لهگهڵ خاچپهرستهكان پێكهات كه ههر گیراوێك له خاچپهرستهكان، كه پیاو بوو  بیست دینار وه بۆ ههر ژنێك دینارێك له زێڕی سكهی شاری سور سهرانهبدات، ههر كهسێكیش دراوی نهبوو دهمێنێتهوه تاكوو بۆی ده‌دهن یان پهیدای دهكات.
له كۆكردنه
وهی ئهو سهرانه پارهیهكی زۆر كۆ بۆوه ههر لهوێ ههموو دراوهكه بهسهر لهشكرچی، مهلا، فه‌قێ، دهروێش و سۆفیاندا به شرایهوه.

قه
ڵای سور
لهپاش گرتنی قودس سهڵاحهدین لهشكری برده سهر قهڵای سور و دهوریدا، قهڵاكه زۆر دژوار و سهختبوو، ههروا بهئاسانی نهدهگیرا. بۆیه زستانی به‌سهر داهاتوو لهبهر سهرما و سۆڵ وازیان لێ هێنا، لهجیاتی ئهوه هێرشێكی كت و پریان برد‌ه‌سهر شاری تهرسوس بۆ ماوهیهكی كهم ئهوێشی پاك كردهوه. سهڵاحهدین شار له دوای شار و قهڵا لهدوای قهڵا دهكهوته دهستی و

له ههموو لایهكهوه خاچ پهرستهكانی ڕاو دهنا تا گهیشته قهڵای بهرزیه، شارێكه له ووڵاتی شام.

قهڵای بهرزیه
 ئه
و قهڵایه بۆ سهختی و بهرزی بهناو بانگ بوو بهڵام ئازایهتی سهڵاحهدین زۆر لهوه زیاتر و به‌رزتر بووه، ئهوێشی لهدوژمن پاك كردۆتهوه.
ئه
م جار هێرشی بردهسهر ئهنتاكیا، كه خاچ په رستهكان له‌ڕێگهی ئاشتیهوه لهگهڵ سهڵاحهدین پێك هاتبوون وه ههرچی دیل و مسوڵمانی لایان بوو ئازادیا‌ن کردبوو لهپاش گه‌ڕانهوهی له ئه نتاكیا سهڵاحهدین لهسه‌ر بانگهێشتی مهلیك زاهیر شای كوڕی چوو بۆ حهلهب. مهلیك زاهیر پێشوازیهكی گهرمی لهسهڵاحهدین كرد و سێ رۆژ میوان داری ڕۆڵهی خۆی بوو. لهوێوه چوو بۆ سهردانی تهقیهدینی برازای له حهمایه. ماوهیهكیش لهوێ مایهوه و چهند ناوچهیهكی

خسته ژێردهستی . دوایی سهڵاحهدین گه‌ڕایهوه دیمهشق، چهند ڕۆژێك لهوێ مایهوه و هێرشی كرده سهر شاری سهفهت ئهویش بهبێ شه‌ڕ گیرا. كه ئهوێ گیرا چهند ناوچهی تر كهوته ژێر دهسهڵاتی سهڵاحهدین، ‌وهكو كهرهك و كهوكهپ، لهوێشهوه هاته شاری قودس و نوێژی جهژنی قوربانی له بهیتول موقهدهسدا كردووه. لهوێشهوه چووه بۆ عهسقهلان و مهلیك عادلی برای لهوێ لابردووه و ناردیه سهر قهڵای كهرهك. ئهمجار هاته عهكاو،له‌وێ فهرمانیدا كه شوورهی كاول كراوهكهی نوێ بكرێتهوه.

قه
ڵای شقیف
له سوریا، له كهناری دهریاو 30 كیڵۆ مهتری سورهیه و ناوی قهڵایهكه و فه‌ڕهنگ ناویان نابوو بووفور سهڵاحهدین به لهشكرێكهوه چووه سهر قهڵای شقیف كه قهڵایهكی سهخت و دژواره و دهوری لێ داوه.
خاچ په
رستێك كه خۆی بهخاوهنی قهڵاكه زانیوه، دهیزانی كه سهڵاحهدین تا قهڵاكه نهستێنی واز ناهێنێ. ئهویش ئهو توانایهی نییه به‌رهنگاری سهڵاحهدین ببێتهوه. بۆیه رۆژێك ههر بهتاكه سواره له قهڵاكهی دهركهوت و خۆی گهیانده سهڵاحهدین.
گوتی: وا
خۆم هاویشته پهنای تۆوهو خۆم و ماڵ و خێزانم به‌پیاوهتی تۆ دهسپێرم. سهڵاحهدین زۆری بهخێری هێناوهو لهوڵامدا گوتویهتی: ههرچی تۆ ئارهزوته بڵێ بابۆت جێبهجێ بكهم. كابرای خاچ پهرست عه‌ڕهبیشی زۆر چاك دهزانی به سهڵاحهدینی گوت: من خۆم هاویشتۆته خاك و پای تۆوه، دهزانم مهردایهتی تۆ لهههموو نیاز و ئاواتێكی ئێمهی تێپهراندووه، ئاشكرایه كه تۆ لهبهڵێنی خۆت پاش گهزنابیهوه، من ههر ئهوهندهم ده‌وێ خۆم و ماڵ و خێزانم لهدیمهشق دابمهزرێنی و بژێویێكی وامان بۆ بهرچاو بكرێ كه پێی بژین. ئهگهر ئهوهم بۆ بكهی منیش قهڵای شقیف بۆ پیاوانی سوڵتان جێدێڵم و ههتا دهمرم خزمهتكاری سوڵتانم.
سه
ڵاحهدین بڕیاریدا كه داواكه‌ی بۆ جێبهجێ بكات، ئهویش بچتهوه خۆی ئاماده بكات و بهرهو شام باربكات. لهشكری سهڵاحهدین دهورهی قهڵای دابوو چاوه‌ڕوانی كابرابوون دهربچێ، بهڵام رۆژ هاتن و شهوگار چوون، كابرا نههاته دهروو بهڵێنی خۆی نهبرده سهرو به درۆزن دهرچوو. سهڵاحهدین ههستی كرد كه به زمانی لوسی كابرا ههڵ خهڵهتاوهو فریوی خواردووه، زۆری لهبهر گران هاتوو فهرمانی به لهشكرهكهیدا كهههتا قهڵای شقیف دهگهڵ زهوی ڕێك نه‌خرێ نابێ وازی لێبێنن. ئه‌وه‌بوو له‌شكر خۆی ئاماده كرد بۆ شه‌ركردن، هێشتا شه‌ڕ ده‌ستی پێنه‌كرد‌بوو خه‌به‌رهات بۆ سهڵاحهدین كه له‌شكرێكی زۆر و زه‌به‌ندی خاچ په‌رستان كه‌سه‌ر و بنی دیارنین گه‌یشتونه‌ته به‌نده‌ره‌كه‌ی عه‌كاو ده‌وری قه‌ڵاكه‌یان داوه و زۆریان بۆ مه‌لیك عادل و دانیشتووانی شار هێناوه. كار گه‌یشتۆته ئه‌وه كه مه‌لیك عادل به ناچاری ملی داوه‌و شاری عه‌كا،‌ به‌هه‌موو چه‌ك و جبه‌خانه‌وه بیخاته ده‌ستی فه‌ره‌نگیه‌كانه‌وه و سه‌ر باره‌ی ئه‌وه‌ش 200 هه زار دینار‌یان كاڵه‌دڕانه‌یان بۆ ببژێرێ و سه‌د دیلی خاچ په‌رستی گه‌وره‌شیان ده‌گه‌ڵ 500  دیلی ڕه‌مه‌كی سه‌ر به ‌ئه‌وان ئازاد بكات
ئه‌وانیش پیاوه‌تی بكه‌ن : ڕێگه به مسوڵمانه‌كان بدرێ و شاره‌كه بده‌نه ده‌ست و له‌شار ده‌ركه‌ون و له‌ڕێگه خۆیان تێنه‌گه‌یه‌نن. ئه‌وسا شاره‌كه‌شی ببێته مۆڵگه‌ی فه‌ره‌نگا
سهڵاحهدین به‌بیستنی ئه‌م هه‌واڵه كاره‌ساته دڵ ‌ته‌زێنه گه‌لێك ته‌زوی سارد و گه‌رمی به‌له‌شدا دێت و ده‌مار ده‌یگرێ
هه‌رگیز چاوه‌ڕوانی ئه‌م ڕۆژه‌م نه‌بووه كه بنه‌ماڵه‌ی ئه‌یوبی به‌و جۆره مل بده‌ن و سه‌ر بۆ دوژمن دانه وێنن
پسپۆرانی له‌شه‌ر زان و راوێژكارانی زۆر زانای كۆ‌كرده‌وه‌و كۆڕیان به‌ست. هه‌موویان له‌سه‌ر

ئه‌وه‌بوون كه‌واز له‌قه‌ڵای شقیق بێنن و هه‌رچی زووه فریای عه‌كایه بكه‌ون.
سهڵاحهدین فه‌رمانی‌دا به‌ مه‌لیك ئه‌فزه‌لی كوری كه ‌له‌باتی بابی به‌سه‌ر دیمه‌شق‌دا ڕاده‌گه‌یشت، بچێ عه‌سقه‌لان وێرانكا. چونكه ده‌ترسان خاچ په‌رسته‌كان ده‌ستیان بگاته عه‌سقه‌لان و تاڵانی بكه‌ن
چونكه
سهڵاحهدین ده‌ترسا كه خاچ په‌رسته‌‌كان كه عه‌سقه‌لان بگرن ئه‌وه‌نده‌یان كه‌ل و په‌لی جه‌نگ ده‌ست ده‌كه‌وێت كه بتوانن هێرش بكه‌نه سه‌ر قودس
مه‌لیك ئه‌فزه‌ل به‌خه‌ڵكی عه‌سقه‌لانی ڕاگه‌یاند، كه هه‌رچی كه‌ل و په‌لی هه‌یانه كۆی بكه‌نه‌وه‌و عه‌سقه‌لان به‌جێ بهێڵن و ڕوو بكه‌نه ناوچه‌ی تره‌وه. خه‌ڵكی فه‌قیری عه‌سقه‌لان شتی خۆیان هه‌راج كرد و نرخی شت زۆر هه‌رزانبوو، سه‌ره‌ڕای ئه‌وه‌ش مشته‌ری نه‌بوو. به‌هه‌رشێوه‌یه‌ك بێت له‌شكره‌كه كه‌وته خاپوور كردنی شاره‌كه له رۆژی بیسته‌می مانگی شه‌عبانه‌وه هه‌تا رۆژی نیه‌تی ڕه‌مه‌زان داریان به سه‌ر به‌رده‌وه نه‌هێشت، سه‌ره‌ڕای كاو‌لكردن ئاگریشیان‌دا
هه‌ر له‌سه‌ر ئه‌و پلانه شاری لودد و قه‌ڵای ڕامله‌شی به‌مه‌ره‌دی عه‌سقه‌لان بردوو به سوتاوی و كاول كراوی به‌جێی هێشتن
سهڵاحهدین به‌ له‌شكره‌وه به‌ره‌و عه‌كا‌ ده‌چوو، نامه‌یه‌كی له مه‌لیك عادله‌وه بۆهات. بۆی نوسی بوو كه خاچ په‌رستان ئێستا هاتونه‌ته سه‌ر ئه‌وه‌ی ناوچه‌ی كه‌ناری ده‌ریا بدرێ به ‌ئه‌وان و ئه‌وانیش ده‌ست له شه‌ڕ و خوێن ڕێژی به‌ربده‌ن و ببنه دۆستی یه‌كجاریمان. تۆ فه‌رمانت له‌سه‌ر چی‌یه ؟
سهڵاحهدین به‌وه ڕازی بوو، به مه‌لیك عادلی سپارد كه له‌گه‌ڵیان رێك بكه‌وێ. ئیتر په‌یمان و به‌ڵێن به‌سترا، هات وچۆی بازرگانی په‌ره‌ی سه‌ند و ئاشتی بوو به دنیایه كی كڕ و ئارامبوو
سهڵاحهدین مه‌لیكی ئه‌فزه‌لی كوڕی به له‌شكره‌وه نارده‌وه شام. كه‌پشوبده‌ن وبحه‌سێنه‌وه. بۆ خۆشی چووه شاری قودس. ماوه‌یه‌ك له‌وێ مایه‌وه و دوایی به‌ره و دیمه‌شقی پایته‌خت گه‌رایه‌وه
له رێكه‌وتی 27 شه‌شه‌ڵانی 1192 گه‌یشته‌وه دیمه‌شق هه‌ر كه‌ خه‌به‌ری هاتنه‌وه‌ی بڵاو بۆوه هه‌موو خه‌ڵكی شام به‌ ژن و منداڵ و پیرو كاڵه‌وه كه‌س نه‌مابوو نه‌چێته پێشوازی ئه‌و خۆشه‌ویسته.
كۆچی یه‌كجاری 1193-2-21
ساڵی 1193 ڕۆژی هه‌ینی 15 ( سه‌فه‌ر).
سهڵاحهدین پێشوازی له حه‌جاجان كرد كه له‌مه‌كه گه‌ڕانه‌وه له شار ده‌ركه‌وتن. له‌گه‌ڕانه‌وه‌دا تایه‌كی زۆر گرانی توش بووه . ئیتر به‌و تایه كه‌وت و به‌ری نه‌دا پاش دوازده ڕۆژ له‌‌ناوجێگا، رۆژی یه‌كشه‌ممه 4-3-1193 كۆچی دوایی كردووه

ئه‌بولفه‌شغ عوسمان كوڕی
سهڵاحهدین
سهڵاحهدین كه به‌زیندوی میسری دا بۆیه عوسمانی كوڕه گه‌وره‌ی كه‌ نازناوی مه‌لیك عه‌زیز بوو
كاتێ كه‌ ووڵامی كتوپڕو جه‌رگ بڕی ئه‌وی بیست، ئه‌ویش له میسر پرسه‌ی بۆ دانا. له پاش هه‌ڵگیرانی سه‌ره‌خۆشی سه‌ر‌دارانی میسر بوونه سوێندخۆری و په‌یمانی سه‌روه‌ریان بۆ مۆر‌كرد
دوایی له‌گه‌ڵ مه‌لیك عادلی مامی‌دا به‌جووته له‌شكریان سازدا‌ و چوونه سه‌ر شام، برایه‌ك له لایه‌ك و براو مامێك له‌لای تره‌وه له‌شكریان به گژ یه‌كتردا كرد.
مه لیك ئه‌فزه‌ڵ كه دیمه‌شقی به‌ده‌سته‌وه بوو، دوو جار له‌شكری برا و مامی به پاشدا كشانده‌وه، سه‌ری سێجار زۆر به‌توندی ده‌وری

دراو مه‌ودای لێ به‌رته‌سك كراوه‌و به‌روه‌ستییان نه‌هاتوو له‌مانگی ڕه‌جه‌بی ساڵی 1196 مه‌لیك ئه‌فزه‌ڵ دیمه‌شقی بۆ به‌جێ هێشتن. عوسمان فه‌رمانی فه‌رمان ره‌وایی دیمه‌شقی‌دا به عادل و به‌ره و میسر گه‌ڕایه‌وه
له ساڵی 1197 سیف ئیسلام تفتگین كوڕی نه‌جمه‌دین ئه‌یوب كه‌ پادشای یه‌مه‌ن بوو كۆچی دوایی كردوو كوڕه‌كه‌ی كه ناوی فه‌تعه‌دین ئیسماعیل و نازناوی مه‌لیك موعید بوو جێگه‌ی گرته‌وه
ساڵی 1198 مه‌لیك عه‌زیز عوسمان كوڕی
سهڵاحهدین كه پادشای میسر بوو، له دوای شه‌ش ساڵ پادشایه‌تی كردنی چاوی له‌ دونیا پۆشی. وه مه‌لیك عه‌زیز پیاوێكی ژیرو وریاو وشیار بوو، وه له شه‌رمنی و هێمنی ناودار بووه و له پشوو درێژی و له‌سه‌ره‌خۆیدا تاكی نه‌بووه
زۆریش ده‌ست و داوێن پاك و دڵچاك و به خشنده بووه
له‌پاش نه‌مانی مه‌لیک عه‌زیز به‌ره‌ی ئه‌یوبی له‌سه‌ر جێنشینی ببوونه دوو ده‌سته، ده‌سته‌یه‌كیان ده‌یان ویست ئه‌بوو مه‌نسور علی كوڕی عه‌زیز بكه‌نه جێنشینی باوكی
ده‌سته‌كه‌ی تر ناردیان به‌شوێن مه‌لیك ئه‌فزه‌ڵ كوڕی
سهڵاحهدین‌داو كردیانه پادشای میسر
پادشایه‌تی مه‌لیك ئه‌فزه‌ڵ كوڕی
سهڵاحهدین هه‌روه‌ك له‌پێشتردا باس كراوه كه مه‌لیك ئه‌فزه‌ڵ هه‌تا باوكی مابوو، مه‌لیك ئه‌فزه‌ڵ به‌سه‌ر دیمه‌شق ڕاده‌گه‌یشت كه ئه‌ویش نه‌ما عه‌زیز عوسمانی برای ئه‌فزه‌ڵی له‌گه‌ڵ مه‌لیك عادلی مامی سێ جار له‌شكریان هێنا سه‌ر شام و ئه‌فزه‌ڵیان ده‌ركرد بوو وه قه‌ڵای سه‌رخار‌یان دابوو به ئه‌فزه‌ڵ، ئه‌فزه‌ڵ هه‌رله‌و قه‌ڵایه‌دا ده‌ژیا تا مه‌لیك عه‌زیز له‌ میسر مرد. ئه‌مجار له دویان ناردوو بۆ ماوه‌یه‌كی كه‌م پادشایه‌تی كرد
كه مه‌لیك عادل ئه‌وه‌ی زانی به له‌شكرێكی گه‌وره‌وه هاته سه‌ر میسر و به‌زۆری و زۆرداری مه‌لیك ئه‌فزه‌ڵی دیسان له سه‌ر ته‌ختی پادشایی داگرت، قه‌ڵای شمشاتی پێسپارد. مه‌لیك ئه‌فزه‌ڵ هه‌تا مرد هه‌ر له‌و قه‌ڵایه‌دا بوو هه‌تا ساڵی
1225
به‌ر به‌زه‌ی خوا كه‌وت.

 
سه ر چاوه: ئینته ر نێت
وه شه ره فخانی به دلیسی وه ڕگێڕانی مامۆستا هه ژاری موكریانی
 

چه‌ند وێنه‌یه‌کی سه‌ڵاحدین و چه‌ند قه‌ڵاتێکی که‌ شوێنی دانیشتنو جه‌نگاوه‌ری بووه
       



 

شێرکۆ


 


 
 

Copyright 2004 pshdar.com  

ماڵه‌وه